.jpg)
.jpg)
.jpg)
تصاوير برگزيده
شنبه 21 تیر 1393
دانستنیهای مفید فرش(طبقه بندي فرش ها)
برای کسب اطلاعات در مورد طبقه بندي فرش ها
طبقه بندي فرش ها
طبقه بندي فرش ها
به علت تعدد مراكز فرش بافي در ايران و طرح هاي متنوع مورد عمل قالي بافان اين مناطق و تقليدي كه از طرح هاي اختصاصي يك منطقه در مناطق ديگر مي شود گاهي شناخت دقيق محل بافت برخي از فرش ها تا حدودي مشكل مي گردد در اين مورد ضابطه هايي از قبيل نوع گره، نوع رنگ، جنس الياف، تعداد پود، ارتفاع پرز و برخي ديگر از جزئيات مشخصه هاي مهمي هستند كه ملاك عمل خبرگان قرار مي گيرند.
گاهي فرش را از لحاظ مراكزي كه در آن خريد و فروش صورت گرفته است، نام گذاري مي كنند كه عملي كاملاً لغو و بي مورد است. به عنوان مثال فرش هايي به نام موصل (شهري در عراق) در اندازه هاي تقريبي ۱۳۰×۲۰۰ سانتي متر كه در اصل فرش هاي بافت همدان و كردستان هستند.
به طور كلي فرش هاي ايران را از نظرگاه مراكز بافت در دو گروه بزرگ مي توان طبقه بندي كرد.
فرش هاي ايلياتي
فرش هاي ايلياتي دست بافت عشاير بوده و به علت ضرورت زندگي و كيفيت خاص كوچ، اكثر در اندازه هاي كوچك و كناره مي باشند. دستگاه هاي قالي بافي عشاير؛ افقي و ساختماني بسيار ساده دارند و به گونه اي است كه در موقع استقرار بتوانند به سادگي آن را گسترده و با آهنگ عزيمنت ايل، با سرعت و سهولت آن را جمع آوري كرده به پشت چهارپايان بسته و حمل كنند. فرش هاي ايلياتي بيشتر از نوع ضخيم و رنگ هاي به كار رفته در الياف آن ها بيشتر طبيعي مي باشد. گره فرش هاي آن ها اغلب از نوع تركي و در عشاير فارس زبان از نوع سنه است. نقشه هاي دلخواه بافنده هاي عشايري اكثر هندسي و ذهن بافت مي باشد. بافت فرش در اندازه هاي بزرگ و مطابق با نقشه هاي متداول در مراكز قالي بافي شهري در ميان عشاير معمول نيست.
فرش هاي روستايي و شهري
فرش هاي روستايي و شهري به طور معمول در كارگاه هاي ثابت بافته مي شوند و كيفيت بافت آنها از ضخيم ترين تا ظريف ترين نوع ممكن، متغير است. فرش هاي مراكز شهري اكثر داراي نقشه بوده و نسبت به فرش هاي ده بافت كيفيت بهتري دارند.
طبقه بندي فرش ها بر اساس اندازه
۱- قاليچه هاي بسيار كوچك به نام هاي پادري، پاتختي و پشتي به ابعاد تقريبي ۶۰×۵۰ و ۸۰×۶۰ و ۹۰×۶۰ سانتيمتر.
۲- قاليچه هاي كوچك به نام ذرع و نيم به اندازه هاي تقريبي ۱۵۰×۱۰۰سانتيمتر و ابعاد مشابه. در بازار قاليچه هايي در مقياس كوچك تر از اين اندازه ها را به نام ذرع و چارك مي نامند.
۳- قاليچه هايي به نام موصل به اندازه هاي تقريبي ۲۰۰×۱۳۰ سانتيمتر.
۴- قاليچه هاي متوسط به نام سجاده يا دو ذرعي به اندازه هاي تقريبي ۲۱۰×۱۵۰ سانتيمتر.
۵- قاليچه هاي بزرگ و يا قالي هاي كوچك در ابعاد تقريبي ۱۵۰×۲۵۰ و ۱۷۰×۲۸۰ سانتيمتر و يا اندازه هاي مشابه كه در اصطلاح به آن ها «پرده» مي گويند.
۶- قالي هاي كوچك و بزرگ كه در اندازه هاي ۲×۳ و ۲/۵×۲/۵ و ۴×۳ و ۵×۴ و ۵/۴×۶ متر و يا اندازه هاي مشابه بافته مي شوند. (در قالي هاي به ابعاد فوق اختلاف بين طول و عرض به طور معمول يك متر در نظر گرفته مي شود).
۷- به غير از ابعاد فوق در مراكز بافندگي ايران بنابر سنت ها و عادت هاي بافنده ها، كناره هاي كوتاه كه در اصطلاح به آن «خرك» گفته مي شود به اندازه هاي تقريبي ۹۰-۸۰×۲۳۰-۱۸۰ سانتيمتر و كناره هاي معمولي به عرض ۷۰ تا ۱۱۰ سانتيمتر و طول ۲۸۰ تا ۱۶۰۰ سانتيمتر نيز بافته مي شوند.
۸- كلگي و يا سرانداز كناره عريضي است به ابعاد تقريبي۱۲۰ تا ۱۸۰ سانتيمتر عرض و ۲۵۰ تا ۵۰۰ سانتيمتر طول كه معمولاً راهروهاي فراخ را با آن مفروش مي نمايند و يا در بالا و پائين فرش اصلي سالن پهن مي شوند.
علاوه بر مقياس هاي ياد شده در بسياري از مناطق بافندگي ايران از جمله كرمان، تبريز، بيرجند، شيراز، بختياري، نائين و غيره فرش هاي مربع به اندازه هاي ۱×۱ و ۵/۱×۵/۱ و ۲×۲ و ۵/۳×۵/۳ متر بافته مي شود و در اصفهان و تبريز و قم فرشينه هاي گرد و بيضي شكل در مقياس هاي نه چندان بزرگ و به تعدادي نه چندان انبوه توليد مي شود.
فراسوي اين اندازه ها و معيارهاي تجارتي گاهي به فرش هايي بسيار گران بها و با ارزش اغلب در اندازه هاي بزرگ بر مي خوريم كه بر اساس سفارش بافته شده و غالباً زينت بخش بناها و ساختمان ها يا كاخ هاي با شكوه بزرگان عالم و ثروتمندان جهان مي گردند.
يكي از نمونه ها، فرش زيبايي است در مساحت ۷۳۰ متر مربع (۷/۲۰×۳۵ متر) كه در سال هاي اخير بعد از چهار سال كار مداوم ۵۲ بافنده ماهر، تحت سرپرستي استاد رضا زاينده به اتمام رسيده است. در نقشه اين فرش جالب از شاهكارهاي هنرمند طراح؛ استاد اكبر زرين نقش، نماي داخلي گنبد شيخ لطف الله (اصفهان) بافته شده است. براي برجسته نشان دادن نقش هاي اين شاهكار بي همتا تنها ۱۵۰۰ كيلوگرم ابريشم خالص به كار رفته است.
فرش گل ابريشم بسيار بزرگ ديگري به مساحت ۱۲۴۰ متر مربع (۳۱×۴۰ متر) كه به جرأت مي توان آن را بزرگ ترين فرش دست بافت جهان ناميد نيز در سال هاي اخير پس از چهار سال كار بي وقفه چهل بافنده چيره دست نجف آبادي از دار پائين كشيده شده است. اين فرش فوق العاده جالب و ظريف بر اساس طرح هاي نائين با تار و پود پنبه اي و پرز پشم و ابريشم با ۲۰۰۰۰ گره در هر رج بافته شده است.
به هنگامي كه دفتر شاهكارهاي فرش ايران را ورق مي زنيم اشاره به چند نمونه فرش بسيار با اهميت ديگر البته نه به عظمت فرش هاي ياد شده فوق ولي حائز اهميت از نظر ظرافت و مشخصات استثنائي آن ها كه در سال هاي اخير بافندگان مبتكر و با ذوق آن ها را به مجموعه فرش هاي بسيار نفيس ايران افزوده اند بسيار به جا خواهد بود.
يكي از آن ها قاليچه كوچكي به مساحت ۲ متر مربع است كه يك خانواده تبريزي كار بافت آن را با نهايت استادي با به كار بردن ۲۲۰۰ قطعه سنگ قيمتي به پايان رسانيده است. ديگري قاليچه اي حجمي به شكل بطري نوشابه به ارتفاع ۱۲۵ سانتي و قطر ۳۰ سانتي متر كه توسط يك هنرمند قالي بافت به نام حسين كوزه گر به صرف ۴ سال وقت بافته شده است.
در اصفهان فرشي به نام ثارالله در ابعاد ۳۶۰×۵۱۰ سانتي متر با ۳۱ ميليون گره (۱۶۸۸۴۵۳ گره در هر متر مربع) بافته شده و به بارگاه حضرت اباعبدالله الحسين (ع) هديه گرديده است. اين فرش بي نظير به مراتب از فرش شكارگاه وين كه به نام ظريف ترين قالي دوران صفويه نام برده شده است ريز بافت تر است (تعداد گره هاي فرش اخير الذكر ۱۲۷۴۰۰۰ گره در هر متر مربع است(
منبع: سایت صادرات فرش
لطفا به ادامه مطالب بروید ..
شنبه 21 تیر 1393
دانستنیهای مفید فرش(تاريخچه فرشبافي)
قالي بافي در دوره هاي پيشين
تاريخچه فرشبافي
برای کسب اطلاعات در مورد مطالب فوق لطف
قالي بافي در دوره هاي پيشين
تاريخچه فرشبافي
برای کسب اطلاعات در مورد مطالب فوق لطفا به ادامه مطالب بروید
قالي بافي در دوره هاي پيشين
تاريخچه فرشبافي
با وجود آنكه در مورد اولين دست بافته هاي بشر اطلاعاتي كم و بيش كافي وجود دارد ولي درباره نخستین فرش هاي گره دار جهان و تاريخ و محل بافت آنها دانسته هاي ما اندك بوده و بيشتر در حدود حدس و فرضيه باقي مانده است. در رديابي معكوس مسير توسعه و پيشرفت فن قالي بافي و رسيدن به نقطه شروع و مهد اين پيشه مفيد كه پيدايش آن تنها بر اساس رفع احتياج و توسط چادرنشيانان و قبايل صحراگرد صورت گرفته است پژوهشگران اروپائي در گذشته در اثر تحقيقات خود به اين نتيجه رسيده بودند كه تمدن هاي باستاني مصر و اور گهواره فرش بافي جهان بوده اند و شواهد نستباً معتبري نيز در صحت اين مدعا در اختيار داشتند. از جمله مندرجات تورات به هنگامي كه در فصل هجرت قوم بني اسرائيل در باب آرايش خيمه ها و استفاده از قالي سخن مي راند و هم چنين ستون يادبودي از شلمنصر دوم آشوري كه در آن نقش دو تخته فرش با ريشه هاي بلند حكاكي شده است.
فرضيه اين محققين كه قدمت بيشتر و اصالت كمتري داشته و بیشتر بر مبناي گفتاري استوار بوده و يا اشاره بر نمونه اي غير از فرش حقيقي چون نقش سنگي آن دارد با كشفيات باستان شناس معروف روسي به نام«رودنكو» كه در نيمه اول قرن اخير در ميان توده هاي يخي موفق به كشف يك تخته فرش گره دار مي گردد به كلي دگرگون شده و در نتيجه مهد قالي بافي از سواحل نيل و رودخانه هاي دجله و فرات به آسياي مركزي تغيير مكان مي دهد. با شرح كامل تر اين حفاري و تفاسيري كه بر نتيجه اين كشف با اهميت نوشته شد مسئله را در زير نور تابان تري مي بريم.
در سال ۱۳۲۸ شمسي (۱۹۴۷ميلادي) پروفسور رودنكو قطعه فرش گره داري را كه در اصل به عنوان پوشش اسب به كار مي رفته است در قبرهاي مستور از يخ چادرنشينان صحراگرد در محلي به نام «پازيريك» واقع در هشتاد كيلومتري مرز مغولستان در ميان كوه هاي آلتائي كشف مي نمايد. اين فرش كه قدمت آن به ۲۵۰۰ سال قبل مي رسد در اندازه هاي ۸۳/۱×۲ متر و با ۳۶۰۰ گره در دسيمتر مربع و در رنگ قهوه اي مسي و سبز روشن بافته شده است. تصويرهاي حاشيه آن با شكل هاي متداول در دوره هخامنشي و نقش هاي تخت جمشيد شباهت فراوان و بدون ترديدي دارند و در زمينه مركزي آن تصاوير ستاره هايي چهار پره اي شبیه شكل هاي منعكس شده بر روي اشياء كشف شده در لرستان مربوط به اين دوره در درون مجموعه اي از قاب ها محصور شده اند.
درباره سابقه تاریخي اين فرش با اهميت كه در موزه «آرميتاژ» لنين گراد نگهداري مي شود پرفسور رودنكو معتقد است كه در زمان مادها و يا پارت هاي قديمي بافته شده است. بنابر نظريه ی يكي از پژوهشگران معروف به نم «ديماند» در فرش پازيريك تركيبي از طرح هاي آشوري و هخامنشي و سكائي بكار رفته است. او نيز مانند رودنكو عقيده دارد كه مبدأ اين فرش از ايران است. يكي ديگر از صاحب نظران فن به نام «اولريخ شورمان» پا را از اين فراتر نهاده و عقيده دارد كه اين فرش در آذربايجان بافته شده است. در حاليكه «يان بنت» معقتد است كه با وجود فاصله اي متجاوز از ۳۵۰۰ كيلومتر از كوه هاي آلتائي تا مرزهاي كنوني ايران، احتمال آنكه اين فرش كار بافنده هاي ايراني باشد بسيار ضعيف است. نامبرده در تاريخچه فرش پازيريك در كتابي تحت عنوان «قاليچه ها و قالي هاي جهان» قاطعانه تأكيد مي كند كه مهد هنر و فن قالي بافي در شرق آسيا و در ميان اقوام مغول بوده و از آنجا به نقاط غربي آسيا و از جمله ايران رسيده است. پروفسور رودنكو در ادامه كاوش هاي باستان شناسي خود چندي بعد، تخته فرش ديگري را با بافت ظريف تر در فاصله يكصد و هشتاد كيلومتري پازيريك در محلي به نام باسادار كشف نمود. در اينجا بايد يادآور شد كه قبل از كشفيات رودنكو يكي ديگر از باستان شناسان روسي بنام «كوزلف» در ناحيه اي بنام نوئين اولا واقع در سيبري موفق به يافتن تكه هايي از يك فرش ضخيم بافت گرديده بوده كه تاريخ بافت آن را بعد از فرش پازيريك دانسته و آن را به بافنده هاي دوره هخامنشي منتسب نموده اند. قرائن تاريخي تأييد كننده اين نكته است كه قالي بافي در زمان ساسانيان رونق داشته است و در ارتباط با اين مطلب سالنامه چيني «سوئي سو» مربوط به سال هاي ۵۹۰ تا ۶۱۷ ميلادي يعني اندكي پيش از انقراض سلسله ساساني در ميان كالاهاي ايراني از قالي نام مي برد.
در تأييد مجدد وجود قالي بافي در اين دوره، به فرش معروف «بهار خسرو» اشارتي داريم. ابوجعفر محمد جرير طبري در تاريخ طبري (۳۲۱-۲۲۵ هجري قمري) نيز به شرحي كه مي آوريم درباره اين قالي اظهار نظر كرده است:
« ... كه يك قالي بسيار عالي كار ايران موسوم به بهار خسرو در قصر تيسفون به طول ۴۵۰ قدم و عرض ۹۰ قدم موجود بوده است ... » در حاليكه دكتر ربرت بامبان نويسند و پژوهشگر ايراني مقيم امريكا ابعاد اين فرش مزين به جواهرات گرانبها را دركتاب خود به نام «آيا مي دانيد كه» ۲۴×۲۶ متر ذكر كرده است.
وجه تسميه اين قالي زربفت و گرانبها به آن جهت است كه نقشه آن نمايانگر باغي آراسته با گل ها و پرندگان و جوي هاي آب روان بوده است. اين فرش زيبا و نفيس به روايتي به هنگامي كه خسرو پرويز پادشاه ساساني مغلوب «هراكليوس» امپراطور رم گرديد به دست سپاهيان غالب افتاد و به گفته اي ديگر، اين همان فرش معروف «بهارستان» است كه در شكست يزدگرد سوم آخرين پادشاه ساساني سپاهيان عرب آن را به غنيمت بردند.
در مدت دويست سالي كه ايران تحت تسلط اعراب بوده هنر قالي بافي دچار ركود گرديد و از پيشرفتي كه در زمان ساسانيان داشت، بازمانده ولي اين امر به آن معني نبود كه اين حرفه دچار توقف كامل شده باشد. چه همچنان در گوشه وكنار اين سرزمين بافت قالي و قاليچه با روند بطئي تري ادامه داشت. يادآوري اين نكته در اين جا ضروري است كه عرب ها در هيچ يك از دوره هاي تاريخي خود به فن قالي بافي اهميت قابل توجهي نشان ندادند حتي اين روزها نيز بافت قالي و قاليچه حرفه اي نيست كه اهالي كشورهاي عرب زبان را به خود جلب كند و به استثناي كشورهاي شمال افريقا مانند مصر و تونس و مراكش ساكنان ساير كشورهاي عربي با تمام علاقه اي كه به خريد اين متاع دارند با وجود اين از كار در كنار دارهاي قالي روي گردان هستند.
ركورد فن و حرفه قالي بافي در ايران تنها تا زمان خلفاي تجمل پرست اموي كه در كاخ هاي افسانه¬اي خود بي نياز از قالي گرانبها و نفيس ايراني نمي توانند باشند ادامه مي يابد در اين دوره در مأخذ تاريخي در شرح تحف و هداياي حكام محلي براي خلفاي حاشيه نشين دجله مكرر از قالي ايران نام برده مي شود. بنا به نوشته ابن خلدون (۷۳۲-۸۰۶ هجري قمري) جزء خراج ساليانه ناحيه طبرستان و گيلان به مأمون خليفه عباسي ششصد تخته قالي و قاليچه وجود داشته است.
در تأييد وجود كارگاه هاي قالي بافي حتي بعد از تسلط اعراب در ايران حجت ما نوشته هاي مورخين و جهان گردان عرب و فارسي زبان است كه به قالي و قالي بافي ايران اشارت متعدد دارند منتهاي مراتب در سال هاي اوليه تسلط اعراب تا حدود زيادي اين حرفه به بوته فراموشي سپرده شد. ولي با گذشت ايام به ويژه بعد از جنبش هاي استقلال طلبانه بار ديگر قالي بافي در ايران احياء شده و رونق گرفت. از جمله اين يادآوري هاي تاريخي اشارات ما به حدود العالم – تاريخ بيهقي – معجم البلدان و نوشته هاي مقدسي و ابن بطوطه؛ جهان گردان عرب است كه مراكز قالي بافي ايران در سيستان، فارس، آذربايجان، بخارا، قائنات، خوزستان، طبرستان و گيلان را در آثار خود مكرر نام برده اند.
تركان سلجوقي در سال ۴۱۶ شمسي محدوده وسيعي از خاك ايران را به تصرف خود درآورده و در آذربايجان و نواحي مركزي و غربي ايران استقرار يافتند. با اين تهاجم؛ زبان و فرهنگ آنان نيز به اين سرزمين آورده شد و با هنر و فرهنگ ايران مخلوط گرديد و در نتيجه طرح هاي قالي ايران در اين برخورد فرهنگي متأثر از طرح هاي سلجوقي شد. امروزه از فرش هاي ايراني مربوط به اين دوره اثري وجود ندارد. ولي به احتمال تشابه آن با نمونه فرش هايي كه در مسجد علاءالدين در قونيه (پايتخت سلجوقيان) ديده شده اند مي توان چگونگي آن ها را حدس زد. در اين باره با قيد احتياط مي توان اظهار نظر كرد كه طرح هاي قالي اين زمان با خطوط شكسته و بدون انحناء بوده و هم چنين ظرافت بافت آن ها نيز به پايه فرش هاي بافته شده در دوره هاي بعدي نمي رسيده است.
رونق و شكفتگي قالي بافي ايران تا زمان حمله مغول ادامه مي يابد در اشعار منوچهري، ناصر خسرو، انوري، عنصري به قطعات و قصايدي بر مي خوريم كه در آن ها ذكري از قالي و رنگرزي آن دوره به ميان آمده است. ولي با هجوم سپاهيان مغول، قالي بافي مانند ساير فعاليت هاي هنري تا مدتي متوقف مي شود.
در دوران تسلط تيموريان بر ايران (۷۴۸-۸۸۴ شمسی) بسياري از ويژگي هاي هنري ايران دست خوش دگرگوني هاي اساسي مي شود. در اين دوره با نفوذ فرهنگ چيني در صنايع ظريفه ايران كه مانند تأثير نقاشان و مجسمه سازان ايتاليائي در كار هنرمندان اروپاي قرون هجده و نوزده ميلادي است كار نقاشان و هنرمندان ايراني به مرزهاي كمال نزديك مي شود.
در زمينه نقش قالي تغييرات حاصله چنين بود كه طرح هاي هندسي رفته رفته به طرف طرح هاي با خطوط دوار و منحني گرايش يافته و موتیف هايي مانند پيچك ها، گل ها، نخل هاي بادبزني، توده هاي ابر مانند، قارچ ها، انواع حيوانات و پرندگان افسانه اي و معمولي مانند اژدها، سيمرغ، گربه وحشي، آهو و مانند آن در طرح هاي نقش قالي ايران ادغام مي گردند. با مشاهده مينياتورهايي از بهزاد؛ نقاش معروف و هم چنين در بوستان سعدي و ظفر نامه (شرح فتوحات تيمور لنگ) مي توان به سهولت دگرگوني طرح هاي قالي در اين دوره را درك نمود.
هنرهاي معماري، نقاشي، خطاطي و قالي بافي در اواخر حكومت تيموريان بويژه در زمان حكمراني شاهرخ ميرزا ( ۷۷۹-۸۵۰هجري قمري) و فرزند هنرمندش بايسنقر در نهايت كمال و اهمتي بودند.
بايسنقر خط ثلث را در كمال استادي مي نوشت و قرآن بزرگ و نفيسي به خط زيباي او موجود است و به علاوه كتيبه مسجد گوهر شاد مشهد را شخصاً خطاطي كرده است. اين شاهزاده با ذوق و ايمان به تشويق هنرمندان دوره خود علاقه و اشتياق خاصي نشان مي داد. معروف است بخش مهمي از ثروت افسانه اي را كه امير تيمور از غارت گري هاي خود بدست آورده بود فرزندان و نوادگانش چون شاهرخ ميرزا، بايسنقر، الغ بيك و سلطان بايقرا در راه اعتلاء هنرهاي زيباي ايراني مصروف داشتند و در دوره تيموريان شهرهاي سمرقند، بخارا، شيراز و به ويژه شهر هرات پايتخت اين سلسله به صورت مراكز مهم قالي بافي ايران در مي آيند.
بعد از تيموريان حكام سلسله هاي قره قويونلو و آق قويونلو كه در غرب ايران فرمانروايي داشتند مركز سياسي خود را در شهر تبريز قرار دادند. در اين دوره فرش هاي زيبايي در اين شهر بافته شد. به اين گونه حدس زده مي شود كه فرش هايي كه به اوايل دوره صفويه نسبت داده شده اند به احتمال در اين زمان در تبريز بافته شده اند.
سفير جمهوري ونيز «جوزپه باربارو» در دربار «اوزن حسن» (۸۴۷-۸۵۶ شمسي) از حكام آق قويونلو بارها از قالي هاي گرانبهايي كه در كاخ او ديده سخن گفته است. با تأسف امروزه از اين قالي هاي نفيس هيچ گونه اثري باقي نماند ه است.
قالي بافي در عصر صفويه (۱۱۳۵-۹۰۷ هجري قمری)
در دوره صفويه هنرهاي معماري، كاشي كاري، نقاشي، خطاطي، تذهيب و قالي بافي به حد كمال و درخشش خود رسيدند. در اين دوره هنرمندان ايراني به خلق آثاري آن چنان دل انگيز و زيبا مي¬پردازند كه هرگز همتايي نمي يابند. طرح هاي قالي ازخلاقيت و نبوغ هنرمندان اين عصر چنان بارور مي شوند كه پس از گذشت چند صد سال هنوز مورد تقليد بوده و با همه كوششي كه براي گشودن راهي به فراسوي چهارچوب هنري اين دوران معمول گرديده جز در تعدادي معدود توفيق چنداني نصيب طراحان نقش قالي نگرديده، گويي تمام نگاره ها و نقوش ممكن از پيش به دست اين هنرمندان چيره دست طرح و تكميل شده است.
قالي بافان اين دوره با استفاده از اين طرح ها در حدود يك هزار و پانصد تخته قالي و قاليچه از خود باقي مي گذارند كه برخي از آن ها به صورت شاهكارهاي مسلم قالي بافي دنيا ثبت مي شوند. در اين دوره قالي بافي از حالت يك پيشه روستايي و چادرنشيني به مقام يك حرفه با اهميت در كارگاه هاي شهري تغيير موضع داده و تجارت و صدور آن به كشورهاي اروپايي شروع مي شود.
در سفر نامه هاي «تاورنيه» و «شاردن» و ساير كساني كه در آن موقع از ايران ديدن كرده اند به پيشرفت قالي بافي و مراكز متعدد بافت فرش در شهر هاي اصفهان، كاشان، تبريز و كرمان اشارات فراوان شده است.
فرش هاي بافته شده در اين دوره را بر اساس طرح هاي آن در گروه هاي زير طبق بندي مي كنند. ترنج دار، گلداني، شكارگاه، گلدار هراتي، درخت و بوته، باغي، لهستاني
ا به ادامه مطالب بروید...
شنبه 21 تیر 1393
دانستنیهای مفید فرش(واژگان فرش)
واژگان فرش چیست ؟
برای اطلاع از تعریف و توضیحات به ادامه
واژگان فرش
سرترنج: معمولاً در ابتدا و انتهای طرح ترنج قالبی به همراه اجزا طرح کشیده میشود که اصطلاحاً به آنها سرترنج میگویند.
ترنج: به بخش مرکزی فرش که معمولاً مدور یا بیضی شکل است ترنج گفته میشود.
زمینه: بخشی است در میان فرش که گلها و اجزا طرح بر روی آن نقش بستهاند و اغلب در رنگهای لاکی، کرم و سرمهای انتخاب میشود.
حاشیه: معمولاً به دو شکل باریک و پهن اطراف طرح مرکزی فرش را میپوشاند و وجود یک حاشیه پهن در میان حاشیههای باریک باعث میشود تا تعداد آنها فرد باشد.
دار: به دستگاه قالیبافی که از چوب یا فلز تهیه شده باشد اصطلاحاً دار گفته میشود که اجزا آن عبارتند از سردار، زیردار و راست روها. دارها بسته به نحوه قرار گرفتن بر روی زمین به انوع زیر تقسیم میشوند:
الف) دارهای افقی: دارهایی هستند که به موازات سطح زمین نصب میشوند و بافنده برای بافت بایستی روی آن بنشیند لذا عوارض حادی در انحنای ستون فقرات و شکل لگن خاصره ایجاد میشود. دارهای افقی مورد استفاده در خانوادههای کوچنشین فاقد راستروها میباشند تا عمل نصب و حمل و نقل به سهولت انجام شود.
ب) دارهای عمودی: معمولاً در کنار دیوار نصب می گردند و به دو صورت گردان و ثابت تقسیم بندی می شوند.
ابزار بافت: به وسایلی که برای بافت فرش مورد استفاده قرار میگیرند گفته میشود که اهم آنها عبارتند از: دفتین، چاقو، بر پاکی، سیخ و ...
پود رو ( پود نازک): در این نوع بایستی از تعداد لاها و تاب بیشتری استفاده شود تا پود ضمن نازک بودن از استحکام لازم نیز برخوردار باشد پود نازک از بالای ضربدری عبور داده میشود و پس از دور زدن چلههای زیر و رو بر روی پود زیر به شکل زیگزاگ قرار میگیرد.
پود زیر (پود ضخیم): در این نوع پود که نخ ها در یک جهت تابیده میشوند هر چه تعداد لاهای نخ و مقدار تاب آن کمتر باشد بهتر است پود زیر ضخیم تر میباشد و از زیر ضربدری چلههای فرش به طور مستقیم عبور داد میشود.
پود: پودها نیز معمولاً از جنس پنبه میباشند و به صورت افقی در بافت فرش استفاده میشوند و وظیفه آن نگهداری چلهها در کنار یکدیگر میباشد پودها را معمولاً به جهت رویت بهتر (در لابه لای چلهها) و رفع جمعشدگی رنگ میکنند که این رنگرزی نیز به دلیل مقرون به صرف بودن و آسانتر بودن با نیل صورت میپذیرد. پودها بسته به محل عبور آنها از بالا یا زیر ضربدری و یا ضخامت آنها به انواع زیر تقسیم میشوند.
سه لا گرد (سه لا سه گرد): در مناطقی مانند کاشان و اصفهان و ... به منظور ایجاد استحکام در چلهها ابتدا نخهای نازک چله را در سه گروه و در جهت عقربههای ساعت (S) تاب میدهند سپس این سه گروه را روی هم گذاشته و به منظور باز نشدن تاب اولیه در جهت عکس عقربههای ساعت (Z) میتابند. بدیهی است هر چه تعداد لاها و تاب نخ بیشتر شود استحکام نخ نیز بیشتر میشود.
کمانه: چوب یا قطعهای لولهای شکل است که محل چلههای زیر و رو را در فرش تغییر میدهد و باعث میشود تا یک ردیف ضربدری در چند سانتیمتری دم بافت به وجود آید.
چله کشی: به نصب تار بر روی دار جهت بافت فرش به صورتی که تارها یک در میان زیر و رو باشند چلهکشی میگویند چلههای زیر در پشت فرش قرار گرفته و توسط بدنههای پرز پوشانده میشوند و چلههای رو نیز در داخل فرش قرار میگیرند عمل چلهکشی به سه روش فارسی وآذری و یا تلفیقی انجام میشود.
طول پرز: به ارتفاع پرزهای فرش گفته میشود.
ریشه: به پایه و اساس هر چیزی ریشه گویند که در فرش پایه و اساس را جفت چلهها (یک چله زیر و یک چله رو) یعنی همان ریشهها انجام میدهند. بدیهی است که اگر ریشههای فرش (جفت چلهها) را از ساختمان فرش خارج کنیم آن فرش کاملاً از هم گسیخته میشود و این ریشهها هستند که پس از نصب بر روی دار امکان بافت را میسر ساخته و ابعاد و رجشمار فرش را مشخص مینمایند.
رجشمار: به تعداد رج های بافته شده (یا گرههای زده شده) در یک گره ذرعی رجشمار میگویند. اندازه گره ذرعی بستگی به سبک بافت فرش (آذری یا فارسی) دارد.
رج: به ردیف طولی و عرضی گرهها رج میگویند.
گره ذرعی: به ۱۶/۱ ذرع و یا به ۴/۱ چارک گره ذرعی میگویند که در مناطق فارسیباف ۵/۶ سانتیمتر و در مناطق آذریباف ۷ سانتیمتر است.
چارک: به ۴/۱ ذرع، چارک گفته میشود که در مناطق فارسیباف ۲۶ سانتیمتر است و در مناطق آذریباف ۲۸ سانتیمتر است.
ذرع: واحد اندازهگیری طول فرش از قدیم میباشد که در مناطق فارسیباف معادل ۱۰۴ سانتیمتر و در مناطق کرمانیباف ۱۰۸ سانتیمتر و در مناطق آذریباف۱۱۲ سانتیمتر است.
گرهزدن: به تاباندن خامههای پشمی یا ابریشمی به دور چلههای فرش در حین بافت گره زدن میگویند.
تار (چله): نخ هایی هستند نازک، چند لا شده و پرتاب که معمولاً از جنس پنبه بوده و برای بافت فرش بایستی بر روی دار بطور عمودی نصب گردند و وظیفه آن نگهداری گرههای فرش میباشند. جنس چلهها برای فرشهای ریزبافت به منظور برخورداری از استحکام لازم، ابریشمی انتخاب میشوند و در فرشهای بافت مناطق عشایری و روستایی جنس چلهها را به جهت مقاومت بیشتر در برابر سرما و رطوبت و همچنین ایجاد نرمی و انعطاف لازم در فرش که برای کوچ کردن امری ضروری است از پشم انتخاب مینمایند.
نمره: به تعداد کلاف های ۸۴۰یاردی (یک یارد = ۴۴/۹۱ سانتیمتر) نخ پنبهای یک لا در یک پوند (یک پوند = ۵۹/۴۵۳ گرم) میگویند و معمولاً نمره نخ یک لای پنبهای مورد استفاده در قالیبافی ۵، ۱۰، ۲۰ و بعضاً ۴۰ میباشد.
پنبه: الیاف سلولزی است که از غوزه گیاه پنبه به دست میآید و بر اثر سوختن بوی کاغذ سوخته از خود متصاعد مینماید و پس از دور شدن از آتش خاموش میشود و خاکستری نرم و پودر مانند باقی میگذارد.
دنیر: واحد اندازهگیری ضخامت الیاف ابریشم است و به وزن ۹۰۰۰ متر لیف ابریشمی بر حسب گرم گفته میشود لذا برعکس عدد متریک هر چه عدد دنیر بیشتر شود لیف ابریشمی ضخیم تر میگردد. دنیر ۶۰ الی ۱۶۰ در قالیبافی مصرف دارد و ظریفتر از آن (کمتر از دنیر ۶۰) را در پارچهبافی استفاده مینمایند.
ابریشم: الیاف بسیار بلند پروتئینی هستند که کرم ابریشم برای تولید پیله در اطراف خود ترشح میکند.
متریک: واحد اندازهگیری ضخامت خامه پشمی مورد مصرف در قالیبافی است. به عدد طولی خامه پشمی یک لا بر حسب متر که وزن آن یک گرم باشد میگویند لذا هر چه عدد متریک بیشتر بشود خامه پشمی یک لا ظریفتر میگردد. متداولترین اعداد متریک در خامهها ۳ الی ۱۰ میباشند.
خامه: اصطلاحاً در هنر فرشبافی به نخ پشمی مورد استفاده برای پرزهای فرش است که به صورت دو لا تهیه میشود خامه گفته میشود.
پشم بهاره: پشمی است که طی روزهای آخر زمستان یا اول بهار، قبل از بارش اولین باران بهاری بر روی گوسفندان چیده شده باشد که بخاطر داشتن لطافت و طول زیاد و نداشتن خار و خاشاک از پشم پاییزه مرغوب تر است.
کرک: الیاف ظریف لابلای موی بز یا شتر است و لیکن در فرش، به الیاف ظریف و بلند پشمی (مانند پشم های گوسفندان نژاد مرینوس در استرالیا و یا بلوچ) کرک گفته میشود.
پشم: لیف پروتئینی و مجعد است که روی پوست گوسفندان میروید و بر اثر سوختن بویی مشابه بوی موی سوخته از خود متصاعد مینماید و پس از دور کردن شعله خاموش میشود و خاکستری نرم و پودر مانند باقی میگذارد.
فرش: کلمهای است عربی و به هر آنچه که گستردنی باشد گفته میشود معادل فارسی آن قالی، قالیچه و ... میباشد.
منبع: پایگاه اطلاع رسانی ترنج
مطلب مراجعه فرمایید ..
شنبه 21 تیر 1393
دانستنیهای مفید فرش(فرش دستباف و انواع آن را میشناسید)
فرش دستباف و انواع آن را میشناسید
برای کسب اطلاعات در مورد مطالب فوق لطفا به ادامه مطالب بروید
فرش دستباف و انواع آن
بشر از زماني كه خود را شناخت و ضرورت وجود ملزومات زندگي را احساس نمود، به فكر داشتن منسوجي بود تا او را در برابر سرما و سختي زمين محافظت نمايد. پشم و موي حيواناتي نظير گوسفند و بز، اولين يافتههاي بشر براي برآوردن اين نياز بود و متعاقباً پوست اين حيوانات اولين زيرانداز يا به عبارت ديگر، فرش منسوج بود. به دنبال تحول و پيشرفت در زندگي، بشر آموخت كه ميتواند با در هم نمودن و فشردن الياف پشم، زيراندازي ضخيمتر و گرمتر به نام نمد تهيه نمايد. متعاقباً با فراگيري فنون ريسندگي و تابندگي، نخهاي پشمي را توليد نمود و براي اولين بار با ادغام رشته نخهاي افقي و عمودي نخهاي پشم، گليم را ابداع كرد و اين سرآغازي بود براي ابداع فرش گرهدار يا پرزدار كه هنر و فني پيشرفتهتر بود.
فرش واژه ای عربی است که به معنای زمین است و در زبان فارسی دارای مفاهیمی چون گسترده شدن، زیرانداز و کفپوش می باشد. با توجه به تعریف فوق مفاهیمی چون گلیم، نمد، زیلو، فرش ماشینی و دستباف را می توان فرش دانست.
مشخصات قالی دستباف
فرش دستباف دارای سه مشخصه زیر می باشد:
۱- دارای تار و پود می باشد.
۲- پرز داشته باشد.
۳- پرزها دور تارها گره خورده باشد.
انواع قالی
از لحاظ مواد مصرف شده در می توان قالی دستباف را در ۵ گروه زیر طبقه بندی کرد:
۱- پشمی: به فرشی که تار و پود آن از جنس پنبه و پرز آن پشمی باشد می گویند. لازم به ذکر است که در میان ایلات و عشایر به جای نخ پنبه از پشم استفاده می شود.
۲- تمام ابریشم: به فرشهایی که پرز و چله آن از ابریشم باشد، تمام ابریشم می گویند.
۳- گل ابریشم: در این گونه فرشها در نقش ها و دور حاشیه ها به جای پرز پشمی از ابریشمی استفاده می شود و معمولاً چله اینگونه فرشها از ابریشم است.
۴- کف ابریشم: در زمینه اینگونه فرشها به جای پرز پشمی از پرز ابریشمی استفاده می شود.
۵- سوف: نوعی قالی است که زمینه آن از پود ضخیم و نازک تشکیل شده و نقش گل و بوته ها پرز دار می باشد.
انواع فرش دستباف از لحاظ ابعاد:
فرش دستباف را از لحاظ انداز به ۷ نوع تقسیم می کنند که انواع آن عبارتند از:
۱- قالی: به فرشهایی که در اندازه های ۳×۲ متر،۵/۳×۵/۲ متر،۴×۳ متر،۴×۶ متر باشد، گفته می شود که به چهار دسته زیر تقسیم می شود:
الف) قالی های کوچک که ابعاد ۳×۲ متر،۵/۳×۳/۲ متر را شامل می شود.
ب) قالی های متوسط که ابعاد ۴×۳ متر و ۸/۲× ۸/۲ متر را شامل می شود.
ج) قالی های بزرگ که ابعاد ۵/۴× ۵/۳ متر و ۸/۴×۷/۳ متر را شامل می شود.
د) قالی های بسیار بزرگ با ابعاد ۵×۴ و۶×۴ متر و بالاتر از این ابعاد را شامل می شود.
۲- قالیچه: به فرشهایی گفته می شود که مساحت آن از ۴ متر مربع کمتر باشد. اندازه قالیچه های متعارف شامل ۲۰/۲×۴۰/۱ و ۵/۲×۵/۱ متر می باشد.
به قالیچه های با اندازه ۲۰/۲×۴۰/۱ سجاده ای و یا دو ذرعی گفته می شود.
همچنین لازم به ذکر است که به قالیچه هایی با ابعاد ۵/۲×۵/۱ را که ریز باف باشند پرده ای گویند.
۳- کلّگی: به فرش هایی می گویند که از نظر عرض از قالی کم عرض تر و از نظر درازا از ۴ متر کمتر باشد که در اندازه های ۳×۵/۱ متر،۳×۷/۱ متر و ۷/۳×۲ متر بافته می شود.
۴- کناره: فرشی است که برای مفرش کردن راهروها و راه پله ها استفاده می شود و پهنای آن از ۷۰/۱ تا ۵/۰ متر و طول آنها از ۱۰-۳ متر متفاوت است و در بعضی از موارد استثنائی نیز تا ۱۵ متر و بیشتر بافته شده است.
۵- ذرع و نیم و ذرع چارک: به فرشهایی که ابعاد آن ۵/۱×۰۴/۱ و ۶۰/۱×۱۰/۱ متر باشد ذرع و نیم گفته می شود.
همچنین به فرشهایی که ۳۰/۱×۸۰/۰ متر باشد ذرع و چارک اطلاق می شود.
۶- پشتی: به قالیچه هایی که مساحت آنها کمتر از یک متر مربع باشد. متداولترین اندازه پشتی ۹۰×۶۰ سانتی متر می باشد.
البته در منطقه گرگان و بجنورد به طور جداگانه برای پشت پشتی ها نوعی گلیم می بافند و داخل آنها را با پر مرغ و ابر پر می کنند که به این گونه پشتی، قارچین می گویند.
۷- پادری: به قالیچه های کوچکی که اندازه پاگرد در بافته می شود پادری می گویند.
شنبه 21 تیر 1393
دانستنیهای مفید فرش(بزرگ ترین فرش موجود در جهان)
بزرگ ترین فرش موجود در جهان
برای کسب اطلاعات در مورد مطالب فوق لطفا به ادامه مطالب بروید
بزرگ ترین فرش موجود در جهان
این فرش در زمره ی نفیس ترین فرش های موجود در دنیا است و به نام فرش عجایب (The carpet of wonder) نامیده می شود.
این فرش كه ۴۳۴۳ متر مربع مساحت دارد به سفارش سلطان قابوس پادشاه كشورعمان، جهت مفروش نمودن مسجد اعظم سلطان قابوس در مسقط، توسط شركت سهامی فرش ایران بافته شد.
كلیه امور مربوط به فرش از جمله طراحی، تأمین موارد اولیه شامل: پشم، رنگ، پیاده سازی و بافت فرش در شركت سهامی فرش ایران انجام شد. بافت این فرش كه اجرای آن دارای بـُعد ملی بود، ركورد بزرگترین فرش تولید شده جهان را به خود اختصاص داد.
مشخصات فنی فرش سلطان قابوس
ابعاد: ۹۰/۶۰ متر × ۵۰/۷۰ متر
مساحت: ۴۳۴۳ متر مربع در ۴۸ قطعه
مساحت بزرگ ترین قطعه : ۱۲۰۰ متر مربع
مساحت كوچك ترین قطعه: ۲۴ متر مربع
رج شمار : ۴۰ رج
تعداد گره : ۱۷۰۰۰۰۰۰۰۰ گره
جنس تارو پود: نخ پنبه ای
جنس پرز: نخ پشمی
تعداد رنگ : ۲۸ نوع رنگ گیاهی
نصب و نگهداری
پس از اتمام بافت كلیه ی قطعات این فرش و انجام عملیات پرداخت، روگیری، داركشی و شستشو در تاریخ ۱۳۷۹/۱۰/۱۰ (۳۰
دسامبر ۲۰۰۰) به كشور عمان حمل و طی ۳ ماه كار مداوم توسط ۵۰ نفر استادكار ماهر رفوگر كلیه قطعات به هم متصل و فرش ِ یك پارچه در صحن مسجد اعظم سلطان قابوس در تاریخ ۱۳۸۰/۰۲/۱۵ (۵ می ۲۰۰۱) همزمان با افتتاح مسجد، مورد بهره برداری قرار گرفت.
دسامبر ۲۰۰۰) به كشور عمان حمل و طی ۳ ماه كار مداوم توسط ۵۰ نفر استادكار ماهر رفوگر كلیه قطعات به هم متصل و فرش ِ یك پارچه در صحن مسجد اعظم سلطان قابوس در تاریخ ۱۳۸۰/۰۲/۱۵ (۵ می ۲۰۰۱) همزمان با افتتاح مسجد، مورد بهره برداری قرار گرفت.فرایند تولید
شركت سهامی فرش ایران پس از انعقاد قرارداد، در سال ۱۳۷۵ (۱۹۶۹) با دربار كشور عمان، ضمن تشكیل ستادی از زبده ترین كارشناسان خود نسبت به تهیه طرح های اولیه اقدام نمود و طرح و نقشه ی نهایی این فرش را به تأیید مقامات كشور عمان رسانید.
از آنجایی كه بافت چنین فرشی (نزدیك به ۵ هزار متر مربع) به صورت یك پارچه، ناممكن بود و با توجه به اینكه در شبستان مسجد اعظم سلطان قابوس، ۴ ستون اصلی و ۱۸ ستون، جهت رواق ها وجود داشت، بنابراین اجرای این طرح، تجربه و تخصص خاصی را برای طراحی و بافت فرش طلب می كرد.
بافت این فرش در شهر نیشابور در استان خراسان طی سه سال كار مداوم توسط ۵۰۰ نفر بافنده در دو نوبت كار روزانه با صرف ۱۲ میلیون ساعت كار و نظارت و كنترل ۳۰۰ نفر كارشناس خبره شركت صورت پذیرفت.
در رنگرزی مواد اولیه فرش از شیوه ی ابداعی شركت (رنگرزی پشم قبل از ریسندگی) استفاده شده است.
طرح و نقشه ی ترنج فرش با الهام از طرح داخلی گنبد مسجد شیخ لطف الله اصفهان (که در سال ۱۶۰۳ به دستور شاه عباس صفوی ساخته شده است و یکی از برجسته ترین تجلی های هنر ایرانی – اسلامی به شمار می رود) تهیه شده است و در زمینه ی این فرش، از طرح افشان شاه عباسی كه تركیبی از شاخ و برگ است توسط طراحان و نقاشان ماهر شركت با صرف ۱۵۰۰۰نفر ساعت و استفاده از ۱۳۵۰۰ برگ نقشه رنگی انجام شده است.
وزن پشم مصرفی در این فرش ۳۲ تن، از بهترین پشم با توجه به استانداردهای موجود است و وزن فرش بافته شده پس از انجام عملیات پرداخت به ۲۲ تن رسیده است.
